Dobre praktyki

O Lidze Fizycznej

Liga Fizyczna powstała jako pomysł autora oraz mgr. Michała Hellera. Jest ona realizowana w ramach projektu „Feniks” (Feniks - długofalowy program odbudowy, popularyzacji i wspomagania fizyki w szkołach w celu rozwijania podstawowych kompetencji naukowotechnicznych, matematycznych i informatycznych uczniów). Do tej pory odbyło się pięć edycji Ligi, a w każdej z nich wzięło udział ponad stu uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych z trzech województw objętych programem „Feniks”. Zwycięzcy każdej z edycji (po 4-5 osób z gimnazjów oraz szkół ponadgimnazjalnych) wzięli udział w obozach naukowych.
Konkursy takie jak Liga Fizyczna oraz Olimpiada Fizyczna są konieczne w dobie społeczeństwa informacyjnego, ponieważ poprzez propagację fizyki na poziomie szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych rozwija się potencjalnych studentów kierunków matematyczno-przyrodniczych oraz technicznych.

Korzyści ze startu w Lidze

Podstawową korzyścią płynącą ze startu w Lidze jest zwiększenie swoich umiejętności i wiedzy z fizyki. Dodatkowo, zadania z Ligi są tak dobierane, aby przygotowywały do startu w Olimpiadzie Fizycznej, która jako konkurs ogólnopolski ma oczywiście większy prestiż niż sama Liga. Znaczna część uczestników Ligi startuje z powodzeniem w Olimpiadzie, co napawa optymizmem. Należy także podkreślić, że korzyści „materialne” płynące z Ligi nie kończą się na dyplomie i udziale w obozie naukowym. Wiele instytucji oferujących znaczne stypendia naukowe przykłada dużą wagę do osiągnięć konkursowych. Wymienić tu można w szczególności stypendium MNiSW (dawniej MEN) dla studentów oraz inne stypendia, których od wejścia Polski do Unii Europejskiej pojawia się coraz więcej. Osiągnięcia w Lidze mogą się liczyć także przy kwalifikacji do Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci. Organizacja ta przygotowuje m. in. szereg warsztatów o tematyce fizycznej, na których uczestnicy pracując pod kierunkiem naukowców uczą się prowadzić własne badania. Termin kwalifikacji do Funduszu mija pod koniec maja każdego roku. Warto zwrócić uwagę także na szereg obozów naukowych dla młodych fizyków. Należy pamiętać, że Liga to, tak jakby, zawody sportowe i nawet jeśli bardzo dużo osób jest doskonale przygotowanych, to trzeba wyłonić 4-5 laureatów, a o kwalifikacji do udziału w obozie często decydowały bardzo małe różnice punktowe. Ważne, aby w razie niepowodzenia nie poddawać się i dalej rozwijać swoje umiejętności z fizyki.

Jak się przygotowywać

Przygotowanie do Ligi może oczywiście polegać na rozwiązywaniu zadań z poprzednich edycji i porównywaniu swoich rozwiązań ze wzorcami umieszczanymi na stronie Ligi. Można także zaglądnąć do innych źródeł zadań, z których najważniejsze to te dotyczące Olimpiady Fizycznej. Dla osób z województwa małopolskiego (oraz wszystkich, którzy mają możliwość dojazdu do Krakowa) polecamy także „Warsztaty z Fizyki” organizowane przez Instytut Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Rozwiązywanie zadań

Przechodzimy teraz do meritum, czyli do kwestii, jak powinno się rozwiązywać zadania z fizyki. Jest to sprawa bardzo istotna, gdyż nawyki ukształtowane we wczesnym etapie nauki fizyki często przenoszą się na jej późniejsze studiowanie.

Sprawy oczywiste

Niestety bardzo wiele rozwiązań zadań z Ligi Fizycznej jest napisanych chaotycznie i niezrozumiale, za co mogą być odejmowane punkty, nawet jeśli samo rozumowanie i wynik są poprawne. Abstrahując od tego, co jest przyczyną takiego stanu rzeczy, tutaj skupimy się na tym, jak powinno się pisać rozwiązania, aby były one czytelne. Czytelne rozwiązanie jest ważne nie tylko dlatego, że prawdopodobnie zdobędzie więcej punktów. Przejrzystość rozwiązania ma także
wpływ na to, jak łatwo piszący takie rozwiązanie może wychwycić błędy popełnione w rozumowaniu. Ważne jest, aby już na początkowym etapie nauki fizyki wyrobić sobie nawyk czytelnego rozwiązywania zadań.
Jak więc napisać rozwiązanie, aby było czytelne? Przede wszystkim należy umieszczać jak najwięcej komentarzy i za każdym razem, gdy używamy jakiegoś wzoru podawać, skąd on się bierze. Warto też starać się prowadzić rozumowanie w jakimś konkretnym kierunku. Mianowicie, wśród uczniów istnieje niestety tendencja do wypisywania wszystkich możliwych równań dotyczących zadania, a później ich bezsensownego przekształcania. Takie podejście nie prowadzi
zwykle do żadnych wyników, tylko raczej do kręcenia się wokół problemu.
Oczywistą rzeczą, która pozwala wyeliminować większość przypadkowych błędów jest sprawdzanie jednostek we wzorze końcowym. Warto o tym pamiętać, bo to bardzo prosty, niezawodny sposób weryfikacji wyniku. Kolejnym takim sposobem jest sprawdzanie, czy nasz wynik zachowuje się odpowiednio przy dużych/małych wielkościach fizycznych, przez które jest on wyrażony. W dalszej części zostanie pokazane, o co chodzi na przykładzie (patrz rozwiązanie
zadania 1).

Uwaga! Pełną wersję skryptu (w formacie PDF) z przykładowymi rozwiązaniami zadań musisz pobrać tutaj.